ผู้ป่วยชายมาที่โรงพยาบาลด้วยเรื่องว่ามี"ก้อนเนื้องอกที่เพดานปาก"
อืม ก้อนเนื้องอกเหรอ ... งั้นขอดูก่อน พอตรวจร่างกายก็พบว่าที่เพดานปากมีก้อนแข็งๆขนาดสัก3-4ซม. ไม่มีแผล ตรวจร่างกายบริเวณศีรษะไม่เจอต่อมน้ำเหลืองโต ไม่เจอลักษณะที่ต้องสงสัยว่าจะเป็นเนื้อร้าย
ผมเองนึกในใจถึงภาวะหนึ่งที่พอเป็นไปได้ แต่ติดขัดที่ผู้ป่วยกังวล ดังนั้นจึงให้ไปพบแพทย์เฉพาะทางหูคอจมูก

ตรวจรายดังกล่าวเสร็จ เอาลิ้นดุนๆในปากตัวเองแล้วก็ส่องกระจก ... เราก็มีนิ
 Art จริงๆ

ก้อนดังกล่าวในปาก มีชื่อเรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า Torus ครับ ถือเป็นสิ่งปกติที่พบได้ในช่องปากของคนปกติทั่วไป โดยพบได้ตั้งแต่ 10-35% แตกต่างกันไปตามเชื้อชาติ สาเหตุของการเกิดนี้ยังไม่ทราบแน่ชัด บ้างก็ว่าเกิดจากกรรมพันธุ์ บ้างก็ว่าเกิดจากการเคี้ยวอาหารที่แข็งและต้องใช้แรงขากรรไกรมาก
ที่เชื่อกันว่าเกิดจากการเคี้ยว ส่วนนึงเนื่องจากปุ่มกระดูกนี้จะพบในคนที่อายุมาก มากกว่าคนอายุน้อย และไม่ค่อยพบในเด็ก ซึ่งน่าจะมีส่วนเกี่ยวข้องกับอายุหรือไม่ก็การใช้งานปากตามอายุและวัย

จะเป็นเนื้องอกไหมหมอ
สำหรับก้อนที่ขึ้นในปากสิ่งที่ต้องระวังไว้คือเรื่องเนื้องอก ดังนั้นเราต้องมาเรียนรู้ก่อนว่าปุ่มกระดูกงอกบนเพดานปากและที่กรามล่างนั้นมีลักษณะอย่างไร
ปุ่มกระดูกที่เพดานปาก Torus Palatinus มักจะอยู่ตรงกลางของเพดานปาก ขนาดมักจะเรียบๆไม่ขรุขระ (ยกเว้นในบางรายที่อาจจะมีลักษณะเป็นพูๆ) พื้นผิวของปุ่มนี้จะเป็นพื้นผิวเรียบๆลักษณะแบบเดียวกับเพดานปาก กดแล้วจะแข็งๆ
ปุ่มกระดูกที่กรามล่าง Torus Mandibularis มักจะอยู่ตรงขอบในของฟันกรามล่างซึ่งเป็นตำแหน่งขอบของลิ้น เช่นเดียวกันคือลักษณะจะเป็นปุ่มแข็ง และมีพื้นผิวแบบของเหงือกปกคลุมอยู่บางๆ
ข้อที่บ่งบอกว่าก้อนดังกล่าวไม่น่าจะเป็นก้อนปุ่มกระดูกทั่วไปก็คือ
1. มีเลือดออกบ่อยๆทั้งที่ไม่ได้ทำอะไร - แม้ว่าปุ่มกระดูกนี้จะมีการเสียดสีจนเกิดเลือดออกได้ แต่ถ้าไม่ได้ไปโดนหรือเสียดสี มันก็คือส่วนของช่องปากตามปกติที่ไม่ควรจะเกิดแผลได้เอง ดังนั้นถ้าหากแผลเกิดขึ้นบ่อยครั้งหรือมีแผลเลือดออกทั้งที่ไม่ได้โดนอะไร ก็ควรระวังไว้
2. ก้อนนุ่ม - ก้อนนี้มีชื่อว่าปุ่มกระดูกก็ต้องแข็งครับ ถ้ามันนุ่มให้นึกถึงก้อนเนื้อต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นก้อนเนื้องอกธรรมดาหรือก้อนเนื้องอกแบบมะเร็ง
3. ก้อนโตเร็ว - เนื่องจากธรรมชาติของก้อนนี้คือกระดูก ดังนั้นการโตของมันจะเป็นไปอย่างช้าๆ หากการโตเป็นไปอย่างรวดเร็วต้องระวังไว้ครับ
4. เจ็บ - ปุ่มกระดูกหากเสียดสีจนเกิดแผลก็อาจจะเจ็บเป็นครั้งคราวได้ แต่ถ้าหากอาการเจ็บเป็นตลอดเวลาหรือเป็นบ่อยๆ ก็ควรไปพบแพทย์ครับ

ทิ้งไว้จะมีอันตรายอะไรไหม
อย่างที่บอกครับว่ามันเป็นสิ่งปกติของร่างกายมนุษย์ ดังนั้นก็ไม่ได้ถือว่าเป็นสิ่งผิดปกติหรืออันตรายแต่อย่างใด
แต่เมื่อสัปดาห์ก่อน ผมไปตรวจสุขภาพฟันกับทันตแพทย์รุ่นน้องประจำโรงพยาบาล ... หลังจากตรวจเสร็จทันตแพทย์แสนสวยก็แนะนำผม
"พี่ต้องดูแลฟันให้ดีๆนะ เพราะถ้าฟันผุจะลำบาก" เธอบอก
"ทำไมล่ะ"
"เพราะถ้าจะใส่ฟันปลอมก็ต้องตัดปุ่มกระดูกข้างล่างออก"
ครับ อย่างที่บอกว่ามันเป็นผิวเรียบๆที่คลุมกระดูกอยู่ ดังนั้นเวลาใส่ฟันปลอมชนิดครอบลงไป ตัวฟันปลอมนั้นจะลงไปครอบกดทับที่ตรงปุ่มนั้นพอดีและทำให้เกิดแผลตามมาได้
ถ้าหากจำเป็นต้องใส่ฟันปลอมจริงๆ ก็ต้องตัดเอาปุ่มนั้นออกก่อน (เป็นอีกเหตุผลนึงว่าถ้าไปหางานวิจัยของไทยที่เกี่ยวกับปุ่มกระดูกนี้ จะมีหลายรายงานทีเดียวที่ทำการวิจัยเรื่องปุ่มกระดูกนี้ในผู้สูงอายุที่ไม่มีฟัน)
ข้อควรระวังอีกข้อนึง สำหรับคนที่มีปุ่มกระดูกนี้ก็ต้องระวังเวลากินอาหารที่แห้งหรือแข็งครับ เพราะว่าผิวตรงจุดนี้จะมีลักษณะที่บาง ทำให้ขูดขีดกับอาหารในปากและเกิดแผลได้ง่าย

สำหรับคนที่ต้องการอ่านเพิ่มเติมเป็นภาษาอังกฤษ สามารถสืบค้นได้ด้วยคำว่า Torus Palatinus และ Torus Mandibularis ครับ
ส่วนรูปประกอบข้างต้น เป็นรูปปุ่มกระดูกในปากของผมเองครับ